Na het overlijden van een familielid of andere naaste komt er veel op nabestaanden af. Naast het verdriet moeten vaak in korte tijd allerlei praktische en administratieve zaken worden geregeld. Wie zijn de erfgenamen? Is er een testament? Welke bezittingen en schulden zijn er? En moet de erfenis worden aanvaard?
Het helpt om niet alles tegelijk te willen doen. Door de nalatenschap stap voor stap te regelen, ontstaat overzicht en wordt de kans op verkeerde of overhaaste beslissingen kleiner.
1. Verzamel de belangrijkste documenten
Begin met het verzamelen van documenten die inzicht geven in de persoonlijke en financiële situatie van de overledene. Denk aan de overlijdensakte, identiteitsgegevens, bankafschriften, hypotheek- en leninggegevens, verzekeringen, pensioeninformatie, belastingdocumenten, eigendomsgegevens van een woning en gegevens van abonnementen of contracten.
Probeer eerst een zo compleet mogelijk overzicht te krijgen voordat belangrijke keuzes worden gemaakt. U hoeft niet alles op de eerste dag te vinden; werk met een checklist en noteer wat nog ontbreekt.
2. Controleer of er een testament bestaat
Een belangrijk onderdeel van het regelen van een erfenis is vaststellen of de overledene een testament heeft gemaakt. Daarin kunnen afspraken staan over erfgenamen, legaten, een executeur en andere wensen rond de nalatenschap.
Bestaat er geen testament, dan gelden de wettelijke regels voor erfopvolging. Wanneer er wel een testament is, moet worden bekeken welke bepalingen van toepassing zijn.
3. Breng de erfgenamen in kaart
Niet iedereen die familie is van de overledene is automatisch erfgenaam. Wie erft hangt af van de persoonlijke situatie, het eventuele testament en de wettelijke regels. Bij twijfel is het verstandig dit eerst zorgvuldig vast te stellen voordat namens de nalatenschap wordt gehandeld.
4. Maak een overzicht van bezittingen én schulden
Een erfenis bestaat niet alleen uit geld en waardevolle bezittingen. Ook schulden en lopende verplichtingen kunnen onderdeel zijn van de nalatenschap.
Voorbeelden van bezittingen
- bank- en spaarrekeningen;
- woning en ander vastgoed;
- voertuigen;
- beleggingen;
- waardevolle bezittingen;
- vorderingen;
- eventueel ondernemingsvermogen.
Voorbeelden van schulden en verplichtingen
- hypotheek;
- persoonlijke leningen;
- belastingschulden;
- creditcardschulden;
- openstaande facturen;
- andere financiële verplichtingen.
5. Wees voorzichtig met geld en spullen uit de nalatenschap
Voordat duidelijk is hoe u de erfenis wilt aanvaarden, is het verstandig zorgvuldig om te gaan met goederen en geld uit de nalatenschap. Bepaalde handelingen kunnen juridische gevolgen hebben. Normaal beheer en noodzakelijke handelingen moeten worden onderscheiden van handelingen waarmee goederen feitelijk aan de nalatenschap worden onttrokken.
Twijfelt u of u iets mag verkopen, meenemen of verdelen? Vraag dan eerst persoonlijk juridisch advies.
6. Kies hoe u met de erfenis wilt omgaan
Een erfgenaam heeft in hoofdlijnen drie mogelijkheden: zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden of verwerpen. Welke keuze passend is, hangt af van de financiële situatie en persoonlijke omstandigheden.
Zuiver aanvaarden
Bij zuivere aanvaarding accepteert u de nalatenschap volledig. Dat betekent dat ook schulden bij de erfenis horen.
Beneficiair aanvaarden
Bij beneficiaire aanvaarding blijft u erfgenaam, maar is uw privévermogen in beginsel beschermd wanneer de nalatenschap onvoldoende vermogen bevat om alle schulden te betalen. De afwikkeling moet dan volgens bepaalde regels plaatsvinden.
Verwerpen
Wie de erfenis verwerpt, is geen erfgenaam meer en ontvangt niets uit de nalatenschap. Verwerping kan wel gevolgen hebben voor andere mogelijke erfgenamen, bijvoorbeeld kinderen.
7. Controleer of een verklaring van erfrecht nodig is
Banken en andere instanties kunnen om bewijs vragen dat iemand erfgenaam is of namens de erfgenamen mag handelen. Daarvoor kan een verklaring van erfrecht nodig zijn. Dit document wordt door een notaris opgesteld. Een verklaring van erfrecht is niet in iedere situatie verplicht, dus vraag eerst welke documenten een organisatie daadwerkelijk nodig heeft.
8. Informeer belangrijke instanties
Afhankelijk van de situatie moeten banken, verzekeraars, pensioenuitvoerders, hypotheekverstrekker, verhuurder, nutsbedrijven en andere organisaties worden benaderd. Houd bij welke organisaties al zijn geïnformeerd en welke acties nog openstaan.
9. Houd een administratie van de nalatenschap bij
Een goede administratie voorkomt later veel onduidelijkheid. Bewaar ontvangen brieven, facturen, bankafschriften, betaalbewijzen, taxaties en afspraken tussen erfgenamen. Zijn er meerdere erfgenamen? Dan helpt een gedeeld overzicht om iedereen op de hoogte te houden.
10. Maak duidelijke afspraken met andere erfgenamen
Bij meerdere erfgenamen moeten vaak gezamenlijke beslissingen worden genomen. Spreek af wie contact onderhoudt met instanties, wie de administratie bijhoudt, wat er met een woning gebeurt en hoe persoonlijke bezittingen worden verdeeld. Leg belangrijke afspraken schriftelijk vast.
Hoe lang duurt het afwikkelen van een nalatenschap?
Daar bestaat geen vaste termijn voor. Een eenvoudige nalatenschap kan relatief overzichtelijk zijn. Een erfenis met vastgoed, schulden, een onderneming, buitenlandse bezittingen of veel erfgenamen kan aanzienlijk meer tijd vragen. Zorgvuldigheid is belangrijker dan alles zo snel mogelijk willen afronden.
Hulp bij het regelen van een erfenis
ErfenisRegelen.nl helpt u overzicht te creëren in de werkzaamheden rondom een nalatenschap. Van het verzamelen van documenten en het inventariseren van openstaande zaken tot een duidelijk stappenplan voor de verdere afwikkeling.